Athene-Maastricht-Athene

Vorige week moest ik voor een seminarie naar Kopenhagen. Een ondanks de sneeuwbuien bijzonder aangename stad, gekenmerkt door smaakvol design en een “groene” focus. De geflopte klimaattop zal alvast deze stad geen windeieren hebben gelegd. De SAS-vlucht naar Kopenhagen bood aangename verrassingen: weinig reizigers, dus veel beenruimte, en een “gratis” lichte hap in economy. Bij de  terugvlucht was de lichte hap dan weer betalend, begrijpe wie kan. Aan de andere kant van de gang zaten twee al ietwat oudere Denen. Zij hadden begrepen hoe het werkt: bij hun lunch vroegen ze elk een flesje wijn en onder het motto “het is gratis” vroegen ze nadien nog een flesje. Ik hield het bij water want ik had een bijhoorlijke achterstand in te halen in het doornemen van kranten en researchverslagen rond Griekenland. Sindsdien heb ik mijn knipselmap verder uitgebreid en ze bevat nu een bijzonder diverse collectie opiniestukken.

De prijs van de originaliteit gaat naar Christian Saint-Etienne, een Franse professor aan het Conservatoire National des Arts et Métiers en de universiteit Paris-Dauphine die in Le Figaro Magazine van het voorbije weekend een artikel bracht onder het thema “scénario fiction”. Daarin reist hij doorheen de tijd en beschrijft hij hoe op 10 oktober 2010 de eurozone uiteenvalt in een noordelijke euro-markzone en een zuidelijke euro-franc zone, of nog hoe Duitsland en Frankrijk het economisch leiderschap in Europa onder elkaar verdelen. Hierbij moet benadrukt worden dat het er de auteur om te doen is de scheefgroeiingen aan te duiden in de eurozone (“scénario fiction” is geen voorspelling), maar hij doet het wel op een hoogst originele manier. Niettemin blijf je als lezer wel op je honger zitten want de auteur heeft het niet aangedurfd te schetsen met hoeveel de euro-franc in waarde zou dalen tegenover de euro-mark…

Laat ons duidelijk zijn: zo’n uiteenspatten van de muntunie is uitgesloten al was het maar omdat in het verdrag dat aan de Unie ten grondslag ligt niets is voorzien betreffende landen die de muntunie zouden verlaten. Het doet denken aan de hit Hotel California uit de jaren ’70: “you can check out any time you want but you can never leave”. Europa roept vandaag de dag geen beeld op van het zonnige, zalige Californië, maar eerder van een onder schulden gebukt gaande staat. “Checking out” is er trouwens niet bij want de markten zorgen voor druk op de overheden om orde op zaken te stellen. Griekenland is dan de eerste in de rij waar klappen vallen maar anderen volgen. Mocht er nog één iemand zijn die Economie een saaie wetenschap vindt (je weet maar nooit) dan zal die tijdens deze eurozonecrisis wel van mening veranderd zijn want zelden hebben we zo’n verzameling van concrete illustraties gezien van wat anders droge theorie is. Een kort overzicht: 1) speltheorie (hoe agressief moeten de Grieken de hakbijl bovenhalen vooraleer hulp te krijgen van andere landen?; hoelang gaan andere landen dralen met hulp wanneer hun eigen obligaties onder druk komen te staan?) 2) moral hazard (een schijnbaar uitzichtloze situatie vergt buitenlandse hulp maar dit kan de toekomstige discipline verzwakken) 3) havikken tegenover duiven, respectievelijk “los het zelf maar op” versus “we helpen jullie wel”. Een recent opiniestuk van Otmar Issing, het vroegere lid van de ECB raad, in de Financial Times was bijzonder “hawkish” (“A Greek bail-out would be a disaster for Europe”) 4) transferten versus economische incentives (verwijzend naar Duitse politici die stellen dat de Duitse pensioenleeftijd verhoogd werd tot 67 jaar terwijl Grieken vanaf 55 jaar van het goede weer en een oude dag kunnen genieten) 5) financiële innovaties die hun eigen vraag creëren (er bestaat nu een credit default swap op het geheel van de overheden van de eurozone die toelaat het thema “budgettaire rigueur” te bespelen) 6) geloofwaardigheid van engagementen (wanneer de Grieken beloven hun tekort met verschillende procentpunten te beperken, maakt dit veel indruk na de voorbeelden van creatieve boekhouding?) 7) optimale muntzones (de eurozone is niet optimaal, zie in dit verband de uiteenlopende ontwikkeling van de arbeidskosten).

Allemaal leuk en wel, maar als belegger blijf je wel met de vraag: wat nu? Enkele bedenkingen dienaangaande. Eén, men zal een oplossing vinden (het alternatief is ondenkbaar omwille van de besmettingseffecten die het zou creëren, zowel op overheidsobligaties, ondernemingsobligaties, aandelenmarkten, de euro) en de vervaldagkalender van Grieks overheidspapier in de komende weken zorgt in die zin voor druk. Twee, men moet een oplossing vinden die houdbaar is, met andere woorden tegen financiële hulp staan ook verplichtingen. Drie, men moet zorgen voor een geloofwaardige oplossing, d.w.z. een stok achter de deur houden en die ook tonen.

Een pelgrimstocht van het warme Athene naar het koude Maastricht en terug zou daarbij heel inspirerend kunnen werken. Immers, na het ondertekenen van het Verdrag van Maastricht is de muntunie daadwerkelijk van start kunnen gaan omdat er een geloofwaardig engagement was. Geloofwaardigheid was daarbij gestoeld op de wortel en de stok: enorme voordelen verbonden aan een uiteindelijke deelname aan de “club” en omgekeerd, een afstraffing indien men bij het zicht op de eindstreep de inspanning alsnog zou staken.

William De Vijlder
23 februari 2010